Campus
M4.2 🌱 Bana-kɛlɛ & Kalan 📖 31 parties ☀️ Terroir tropical & sahélien 🌐 Bamanankan

Nafolo-jardin kalan: yiriwali ni farikanni

Kalon-kalanw ni yiriwaliw ka baara kɛ ka ɲɛ, walasa dugukolo kana ban, ani bana-kɛlɛw ka dabila.

📋 Sommaire des chapitres (31 parties) Afficher / Masquer
🎥 Vidéos & Démonstrations pratiques (1) BM
Afficher / Masquer

Retrouvez l'ensemble des tutoriels, gestes techniques au champ et podcasts associés à ce module :

Maraîchage bio-intensif – Épisode 16 : Souveraineté des semences
Maraîchage bio-intensif – Épisode 16 : Souveraineté des semences
🎙️ Podcast

Maraîchage bio-intensif – Épisode 16 : Souveraineté des semences

1
PARTIE 1 SUR 31 Fɛn-ɲɔgɔn-fɛn-ɲɔgɔn-cɛ-don-don-ko ka nafa ka bon kosɛbɛ ka kɛɲɛ ni:
Fɛn-ɲɔgɔn-fɛn-ɲɔgɔn-cɛ-don-don-ko ka nafa ka bon kosɛbɛ ka kɛɲɛ ni:

Fɛn-ɲɔgɔn-fɛn-ɲɔgɔn-cɛ-don-don-ko ka nafa ka bon kosɛbɛ ka kɛɲɛ ni:

  • ka **dugukolo hɛrɛ ni a ka nafa bonya ani ka o mara ka di.
  • ka ɲɔgɔn-fɛn-ɲɔgɔn-cɛ-don-don-ko kɛ walasa ka dugukolo bonya ani ka dugukolo ka nafa bonya, o bɛ kɛ ni dugukolo ka bonya ye ani ka dugukolo ka nafa bonya ye.
2
PARTIE 2 SUR 31 SEENIW LABANTA
SEENIW LABANTA

SEENIW LABANTA

SEENIW BƐN KƐ CƐN ƝƆGƆN NA CƐN?

3
PARTIE 3 SUR 31 Ka **fɛnɲɛnɛn** ni **fɛnɲɛnɛn kɔfɛta** kalan
Ka **fɛnɲɛnɛn** ni **fɛnɲɛnɛn kɔfɛta** kalan

Ka **fɛnɲɛnɛn** ni **fɛnɲɛnɛn kɔfɛta** kalan

Ka fɛnɲɛnɛn ni fɛnɲɛnɛn kɔfɛta kalan

4
PARTIE 4 SUR 31 ROTATION
ROTATION

ROTATION

Sanu caman walima san caman

Tomati baara

SUCESSION

San kelen walima cɛɲi surun

Saladi

Radi

Karoti baara

Faba denmisɛn

Rotation ye baara caman labɛnni ye ka kɛɲɛ ni sanu caman walima san caman ye, tuma caman, o ye ka dugukolo bali ka ban ani ka bana walima dunan minnu ka kɛɲɛ ni kungo denbaya dɔ ye, olu bali.

Succession ye baara caman labɛnni ye yɔrɔ kelen kan san kɔnɔ walima cɛɲi surunw kɔnɔ.

5
PARTIE 5 SUR 31 An ka mara kɛrɛnkɛrɛnnen kɔnɔ, yɔrɔw jɔnjɔnni kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ wajibiya sabu :
An ka mara kɛrɛnkɛrɛnnen kɔnɔ, yɔrɔw jɔnjɔnni kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ wajibiya sabu :

An ka mara kɛrɛnkɛrɛnnen kɔnɔ, yɔrɔw jɔnjɔnni kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ wajibiya sabu :

Dugu ka nɔgɔya ka bonya tuma bɛɛ (komposti, dugukolo datuguni tuma bɛɛ, dugukolo nɔgɔya ni fɛnɲɛnɛw).

Ɲanamaw (minnu bɛ wele fana ko jirituɲɛw) bɛ dɔgɔya ni dɛsɛw ni dugukolo nɔgɔya jiriw ye.

Aw ka jiriw wɛrɛw laɲini bɛ kojuguw dɔgɔya yɛrɛmahɔnɔn.

Fɛn min ka fisa, o ye laɲini kɛli ye ni sigida wɛrɛw ni jiriw wɛrɛw ni jiriw jɔli ye, ani minnu bɛ nafa sɔrɔ dugukolo la.

6
PARTIE 6 SUR 31 Fɛn camanw minnu ka kan ka lajɛ walasa ka binw sugandi
Fɛn camanw minnu ka kan ka lajɛ walasa ka binw sugandi

Fɛn camanw minnu ka kan ka lajɛ walasa ka binw sugandi

Fɛn camanw minnu ka kan ka lajɛ walasa ka binw sugandi

7
PARTIE 7 SUR 31 Samiyɛ bɛɛ
Samiyɛ bɛɛ

Samiyɛ bɛɛ

Samiyɛ kɛɲɛ

Samiyɛ sanji:

* Foroba nɔgɔmanw ka fɛnɲɛnama dɔnko. Samiyɛ: ka fɛnɲɛnama dɔnko kɛ ka kɛɲɛ ni samiyɛ ka jikura ye.

Sugu / baarakɛcogo:

* Ka fɛnɲɛnama kɛ min bɛ feere kosɛbɛ tuma min na fɛnɲɛnama bɛ ɲini kosɛbɛ.

* Ka fɛnɲɛnama caman kɛ walasa ka dɔnko nɔgɔya.

* Ka fɛnɲɛnama kɛ min bɛ se ka kɛ tuma dɔɔnin (saladi) ani min bɛ se ka kɛ tuma jan (tomati).

Sugu / baarakɛcogo:

8
PARTIE 8 SUR 31 Baarakɛcogo caman kɔlɔsili
Baarakɛcogo caman kɔlɔsili

Baarakɛcogo caman kɔlɔsili

Baarakɛcogo caman kɔlɔsili: cogo di walasa ka baarakɛcogo sugandi ka kɛɲɛ ni baarakɛcogo kɔrɔ ka dɔnko ye?

I ka kan ka dɔnko sɔrɔ fɛn ninnu kan:

  1. Fɛnɲɛnɛ dɔnko: I ka kan ka fɛnɲɛnɛ dɔnko caman kɛ.
  2. Juri kulu: I ka kan ka juri kulu caman kɛ: juri gɛlɛn / juri nɔgɔn / juri falen.
  3. Kɔmpɔsɔ ka nafa: I ka kan ka kɔmpɔsɔ caman kɛ: minnu bɛ kɔmpɔsɔ caman fɛ, ani minnu bɛ dɔgɔ fɛ.
9
PARTIE 9 SUR 31 Munna i ka kalan botaniki denbaya ni jiji kulu kan?
Munna i ka kalan botaniki denbaya ni jiji kulu kan?

Munna i ka kalan botaniki denbaya ni jiji kulu kan?

Munna i ka kalan botaniki denbaya ni jiji kulu kan?

10
PARTIE 10 SUR 31 1
1

1

2 Fɛnɲɛnajɛw / banaw Dunanbaara ɲinini Jiribolo yɔrɔw

1 . Jiridenw minnu bɔra denbaya kelen na, olu ka teli ka kɛ ni :

  • Fɛnɲɛnajɛw ni banaw kelenw ye (i n’a fɔ : mildiou Solanacées kama).
  • Dunanbaara ɲinini kelenw ye.

2 . Jiribolo yɔrɔ wɛrɛw bɛ dugukolo yɔrɔ wɛrɛw lajɛ (sanfɛla ni duguma). Jiribolo yɔrɔ sanfɛla ni duguma wulilila cɛ bɛ dugu lajɛli kɛ ka nɔgɔya.

11
PARTIE 11 SUR 31 Mun na i ka kan ka dɔn komposti nafama ye min na?
Mun na i ka kan ka dɔn komposti nafama ye min na?

Mun na i ka kan ka dɔn komposti nafama ye min na?

Mun na i ka kan ka dɔn komposti nafama ye min na?

12
PARTIE 12 SUR 31 Fɛn-ɲɔgɔn-na-jɛn-ɲɔgɔn-na-duguma-ba
Fɛn-ɲɔgɔn-na-jɛn-ɲɔgɔn-na-duguma-ba

Fɛn-ɲɔgɔn-na-jɛn-ɲɔgɔn-na-duguma-ba

Compost Fɛn-ɲɔgɔn-na-jɛn-ɲɔgɔn-na-duguma-fiɲɛ Compost Fɛn-ɲɔgɔn-na-jɛn-ɲɔgɔn-na-duguma-ba ni fɛn-ɲɔgɔn-na-jɛn-ɲɔgɔn-na-duguma-fiɲɛ ka labɛn-ɲɔgɔn-na-kɛli b’a to duguma ka baara kɛ ka ɲɛ.

13
PARTIE 13 SUR 31 Fàgadenw ka baara kɛcogo ɲuman sigi
Fàgadenw ka baara kɛcogo ɲuman sigi

Fàgadenw ka baara kɛcogo ɲuman sigi

Fàgadenw ka baara kɛcogo ɲuman sigi

14
PARTIE 14 SUR 31 1
1

1

2 3

Walasa k’aw ka jiɲɛ-sɛbɛnni nɔgɔya ani ka kɔnɔnɔ-kɔnɔnɔ jɔnya, aw bɛ se ka sigi minɛnba saba kan:

  1. Jiɲɛ-sɛbɛnni ka tabaliw
  • O bɛ jiɲɛ-sɛbɛnni nɔgɔyalenw ni jiɲɛ-sɛbɛnni janyalenw jira.
  • O bɛ se ka jiɲɛ-sɛbɛnni labɛnni nɔgɔya ka bɔ jiɲɛ-sɛbɛnni min bɛ yɔrɔ la sisan.
  1. Jiɲɛ-sɛbɛnni ka karta-kɛnɛw
  • O bɛ komposi ka hɛrɛ jira, jiɲɛ-sɛbɛnni ka wagati, ani jiɲɛ-sɛbɛnni ka banaw.
  • O bɛ dɛmɛ ka latigɛ jiɲɛ-sɛbɛnni min bɛ se ka kɛ wagati, dugukolo ani sɔgɔsɔgɔ kɔfɛ.
  1. Jiɲɛ-sɛbɛnni ka tabali-kalasi
  • O bɛ jiɲɛ-sɛbɛnni kalasi ka jiɲɛ-sɛbɛnni ka denbaya ani jiɲɛ-sɛbɛnni ka jɔyɔrɔ.
  • O bɛ dɛmɛ ka jiɲɛ-sɛbɛnni jɔnya ka jiɲɛ-sɛbɛnni minnu bɛ yɔrɔ la kɔnɔnɔ wala jiɲɛ-sɛbɛnni minnu ka jɔyɔrɔ bɛ dugukolo ka yɔrɔ kelen-kelenw la.
15
PARTIE 15 SUR 31 Nafolo-ɲɔgɔnye misali
Nafolo-ɲɔgɔnye misali

Nafolo-ɲɔgɔnye misali

FƆLƆFƆLƆ-ƝƆGƆNYE MINNU KA KƐ TƐMƐN

16
PARTIE 16 SUR 31 BAJININ NI FITININW
BAJININ NI FITININW

BAJININ NI FITININW

DUGUKOLO JUGU Virus Bakteri Fɛn caman dɔnni kɔfɛ, dugukolo bɛ sa walima bajininw ni fitininw bɛ bɔ. Nin ye kojuguw ye minnu ka kan ka bali.

17
PARTIE 17 SUR 31 1
1

1

maladi kɛrɛnkɛrɛnnen: choux ka hernies

ɲama kɛrɛnkɛrɛnnen: oignon ka mouche

Misaliw minnu ka kan ka bali 2

  • u fila bɛɛ ye Solanacées ye
  • u fila bɛɛ ye Cucurbitaceae ye
  1. Monoculture

Jardinɛri ka jikinɛ kelen kelen de laɲini yɔrɔ kelen kan tuma caman. O bɛ dugukolo gɛn kɛrɛnkɛrɛnnenya la ani o bɛ jikinɛ ka maladiw dɔn.

  1. Jikinɛw ka wulicogo minnu bɛ kɛ botaniki denbaya kelen kɔnɔ

Aw ye a dɔn ko jikinɛw bɛ se ka kɛɲɛ ni u ye denbaya kelen de laɲini. O bɛ se ka kɛɲɛ ni u ye denbaya kelen de laɲini. O bɛ se ka kɛɲɛ ni u ye denbaya kelen de laɲini.

18
PARTIE 18 SUR 31 Misaliw minnu ka kan ka bali
Misaliw minnu ka kan ka bali

Misaliw minnu ka kan ka bali

  1. Jiriw labɛn-labɛn minnu jijiw bɛ kelen ye

Jiji-kulu kelen bɛ dugukolo dɔgɔya yɔrɔ kelen na, wa a ka dɔgɔ ka kɛ a ka nɔgɔn ka kɛɲɛ ni furaɲɔgɔnw ye.

  1. Fɛnɲɛnɛba fila labɛn-labɛn

Fɛnɲɛnɛba fila labɛn-labɛn minnu bɛ fɛnɲɛnɛba caman ɲini, ni dɛsɛ tɛ walima ni furaɲɔgɔn tɛ, o bɛ dugukolo banba kosɛbɛ. U fila bɛ compost, ji, ni dɛmɛ caman ɲini.

19
PARTIE 19 SUR 31 Nafolo-jɛgɛnw ka laban-laban misali
Nafolo-jɛgɛnw ka laban-laban misali

Nafolo-jɛgɛnw ka laban-laban misali

Nafolo-jɛgɛnw ka laban-laban minnu ka di

20
PARTIE 20 SUR 31 Fɛɛrɛɲɔgɔnya ɲuman bɛ dugukolo lakana ka ban nafɛnɲɛnajɛya la, ka bana kɛlɛ, ka nafolo kɛcogo ɲɛ: ji, komposti,
Fɛɛrɛɲɔgɔnya ɲuman bɛ dugukolo lakana ka ban nafɛnɲɛnajɛya la, ka bana kɛlɛ, ka nafolo kɛcogo ɲɛ: ji, komposti,

Fɛɛrɛɲɔgɔnya ɲuman bɛ dugukolo lakana ka ban nafɛnɲɛnajɛya la, ka bana kɛlɛ, ka nafolo kɛcogo ɲɛ: ji, komposti,

baara. Aw ye sinsinw ye ni cogoyaw ye minnu bɛ se ka kɛ.

21
PARTIE 21 SUR 31 1
1

1

Solanacées Misaliw minnu ka kan ka kɛ 2 Fabacées jiji fitininw, duguma Solanacées Astéracées Liliacées Apiacées jiji fitininw jiji belebeleba tubɛrɛ

  1. Botanique denbaya yɛlɛma: denbayaw yɛlɛmali bɛ baara kɛ ka bana ni fiyɛn kɛlɛnw ka cikanw tiɲɛ.
  2. Jiji kɔnɔko yɛlɛma: o bɛ baara kɛ ka duguma kɔnɔko yɔrɔw laɲini yɛlɛma ani ka a ka labɛnko nɔgɔya.
22
PARTIE 22 SUR 31 3
3

3

Gourmande 4 Longue 5 Fixateur d’azote Modéré Courte Gourmande

  • Awaɲiɲɛnin, azote-fixateur
  • Jiriwɛrɛ wala ka kɔrɔta
  • Wagati jan
  1. Ka kɔrɔtaw ni awaɲiɲɛninw labɛn ɲɔgɔn fɛ: o bɛ dugukolo bali ka ban, wa a bɛ compost ni ji cogoya labɛn.
  2. Ka kɔrɔta gɛlɛn don kɔrɔta jan fila cɛ: o bɛ se ka wagati ni yɔrɔ bonya, k’a sɔrɔ a bɛ dugukolo “lafiyali dɔ” di.
  3. Ka azote-fixateur don: Fabacées bɛ dugukolo fa ni azote, min ka fisa kɔrɔta tɔw ye.
23
PARTIE 23 SUR 31 Nàfà-yɔrɔw ka cɛn-cɛn-kɛli misali
Nàfà-yɔrɔw ka cɛn-cɛn-kɛli misali

Nàfà-yɔrɔw ka cɛn-cɛn-kɛli misali

KUNJAA KƐRƐNƐN WƆLƆW NI NAFATIGIYAW

24
PARTIE 24 SUR 31 1
1

1

2 Possible sur 2 cycles consécutifs, surtout en intercalant un apport

  • de compost ou une pause courte.
  • bon couvert de sol,

faible demande

  • faible demande, bon couvert du sol

Certaines cultures échappent partiellement aux règles générales d’alternance. Voici deux types de cas à connaître :

  1. Cultures à faible impact (tolérance à la répétition) : certaines plantes à cycle très court, peu exigeantes et peu sensibles aux maladies, peuvent être cultivées deux fois de suite sans grand risque, si le sol reste fertile et sain.
  2. Cultures tampon ou de transition : certaines plantes sont considérées comme neutres, car elles :
  • ont peu d’exigences,
  • sont peu sensibles aux maladies,

n’appartiennent pas à des familles problématiques.

Elles peuvent être utilisées comme culture de transition entre deux cultures plus exigeantes ou risquées.

25
PARTIE 25 SUR 31 Fɛɛrɛ wɛrɛ
Fɛɛrɛ wɛrɛ

Fɛɛrɛ wɛrɛ

FƐƐRƐ MIN BƐ KƐ SAN KƆNƆNƆN

26
PARTIE 26 SUR 31 Fɛɛrɛ wɛrɛ min bɛ baara kɛ ni fɛn caman dilen ye, o ye ka dumuni-fɛnba dɔ dɔn san kelen-kelen bɛɛ la. I bɛ dumuni-fɛn dɔ sugandi min bɛ se ka
Fɛɛrɛ wɛrɛ min bɛ baara kɛ ni fɛn caman dilen ye, o ye ka dumuni-fɛnba dɔ dɔn san kelen-kelen bɛɛ la. I bɛ dumuni-fɛn dɔ sugandi min bɛ se ka

Fɛɛrɛ wɛrɛ min bɛ baara kɛ ni fɛn caman dilen ye, o ye ka dumuni-fɛnba dɔ dɔn san kelen-kelen bɛɛ la. I bɛ dumuni-fɛn dɔ sugandi min bɛ se ka

lamini nafa, o kɔ ka a Dabɔ san wɛrɛ la.

Nafoɲaw :

  • A bɛ se ka kɛ ni lamini nafa ye
  • Bana dɔgɔya (sanw ka yɛlɛmɛn sababu la)
  • Fɛn dilen ka nɔgɔya
  • Hali ni fɛn dɔw ma teli ka kɛ ni fɛn caman ye, san yɛlɛmɛn bɛ se ka bana kɛlɛ. I hakili la, ka jɔli-fɛn jukɔrɔnba dɔ don walima ka a jɔli-fɛn dɔ don san 2-3 bɛɛ la.
27
PARTIE 27 SUR 31 Fɛɛrɛw ni dugukɔnɔna nɛnɛya: nɛnɛya nafama dɔw
Fɛɛrɛw ni dugukɔnɔna nɛnɛya: nɛnɛya nafama dɔw

Fɛɛrɛw ni dugukɔnɔna nɛnɛya: nɛnɛya nafama dɔw

Fɛɛrɛw ni dugukɔnɔna nɛnɛya: nɛnɛya nafama dɔw

28
PARTIE 28 SUR 31 Fɛnɲɛnɛnɛw
Fɛnɲɛnɛnɛw

Fɛnɲɛnɛnɛw

Fɛnɲɛnɛnɛw bɔra jiridenw na minnu bɛ sɔrɔ ka fɛnɲɛnɛnɛ kɛ, i n’a fɔ ɲɔ walima ɲɔgɔ. Ni dɔgɔkunw bɛ yen,

olugu ka bon kosɛbɛ ka dugukolo taamasiyɛn ni nafa kɛ. Fɛnɲɛnɛnɛw ka nafa sabu fɛn wɛrɛw fɛ:

  • O bɛ mara ka bɔ dugukolo gbɛlɛya la, o bɛ dugukolo labɛn, o bɛ fɛnɲɛnɛnɛw di.
  • O bɛ bana kɛlɛli kɛ.
  • O bɛ se ka jiriɲɛnw gbɛlɛn, o bɛ se ka jiriɲɛnw denmisɛnw bonya, kɛrɛnkɛrɛnnenya la ni kompost min bɛ don, o ma nɔgɔn kosɛbɛ.
29
PARTIE 29 SUR 31 Dusukɔnɔna
Dusukɔnɔna

Dusukɔnɔna

Ni an b'a fɔ ko dusukɔnɔna baara la:

Jiriw ma yɛlɛn, nka dugukolo dabɔra ni bin ye kalo 1-2 kɔnɔ.

O b'a to dugukolo ka labɛn yɛrɛ yɛrɛ la, ka bana kɛlɛli dabila.

O b'a to dugukolo ka bonya ni bin ye.

Aw ye se ka bin dabɔ ni plastiki ye (i n'a fɔ bâche) walasa ka bin ka wuliya ka teliya, ka dugukolo ka jikɔnɔna mara, ani ka jiri juguw bali.

Bâche finman bɛ dugukolo jɛnsɛn, nka bâche jɛman bɛ dugukolo ka jɛnsɛn mara.

30
PARTIE 30 SUR 31 Fɛɛrɛw ni jiriw
Fɛɛrɛw ni jiriw

Fɛɛrɛw ni jiriw

U ka don waati juman na?

  • Baara fila minnu ka gɛlɛn cɛ, Waati gɛlɛn na (sanba kɛmɛya walima nɛnɛba), Baara ɲɔgɔnna 2 walima 3 kɔfɛ.

Demisenw ka waati

31
PARTIE 31 SUR 31 Fàgàlali (Rotation) ka Kɛɲɛ
Fàgàlali (Rotation) ka Kɛɲɛ

Fàgàlali (Rotation) ka Kɛɲɛ

Fàgàlali (rotation) kɛɲɛ ka sigi sinsin ɲɛfɔli saba (3) kan minnu ka nɔgɔn:

  1. Jiriw ka denbaya (famille botanique) yɛlɛman
  2. Jiriw ka jɔli (type de racine) yɛlɛman
  3. Dugu ka fɛnɲɛnama (besoins du sol) kɛɲɛya

I ka ɲɛfɔli (stratégie) ka kɛɲɛ san (saison), jiriw ka wagati (durée des cultures), ani dugu ka sigida (état du sol) la. I ka miiri ka fɛnɲɛnama (engrais verts) walima dugu ka lafiɲɛ (repos paillé) don ni a ka se ka kɛ, walasa ka dugu (terre) labɛn ka kɛɲɛ.