Campus
S1.01 🌱 Seerew 📖 18 parties ☀️ Terroir tropical & sahélien 🌐 Bamanankan

Joli ye mun ye?

Aw ye a dɔn ko joli kɔnɔ ye mun ye, ani aw ye a dɔn cogo min na ka joli latɛmɛn k'a ye ko a bɛ se ka bɔ ni fɛn fitinin dɔw ye, ani cogo min na ka joli mara ka a to a ka diɲɛ ni a ka ɲɛ ni dugukolo ka jɔli ye, n'aw t'a lafiyali baara kɛ.

📋 Sommaire des chapitres (18 parties) Afficher / Masquer
1
PARTIE 1 SUR 18 Se ye baara-kɛla ka nafa ye
Se ye baara-kɛla ka nafa ye

Se ye baara-kɛla ka nafa ye

Sɛnɛ bɛ daminɛ ni se kelen ye. Kalasira nin kɔnɔ, i bɛna se ka dɔn se bɛ baara kɛ cogo min na, i bɛna se ka dɔn a ka diɲɛ bɛ dɔn cogo min na ka sɔrɔ i ma a fɛnɛ, ani i bɛna se ka a mara cogo min na dugu kɔnɔ tuma duman, ni firigo walima kɔngɛlatɛri tɛ.

2
PARTIE 2 SUR 18 Sěnɛn kɔnɔ nafa saba (3) be min kɔnɔ
Sěnɛn kɔnɔ nafa saba (3) be min kɔnɔ

Sěnɛn kɔnɔ nafa saba (3) be min kɔnɔ

Sěnɛn kɔnɔ, a ka gundo ye dumuni ni denmisɛn ye. A kɔnɔ, a be ni:

  1. A ka gundo: o ye a ka denmisɛn ye. O denmisɛn be se ka bonya ka kɛ sěnɛnba ye.
  2. Dumuni: o ye a ka dumuni ye. O dumuni be se ka bonya ka kɛ sěnɛnba ye.
  3. Fanga: o ye a ka fanga ye. O fanga be se ka bonya ka kɛ sěnɛnba ye.
3
PARTIE 3 SUR 18 Se ye jiɲɛna la
Se ye jiɲɛna la

Se ye jiɲɛna la

Ni se tɛ ji la, a bɛ la ni hɛrɛ ye. A bɛ nɛnɛ kɛ suguya dɔgɔya la. O de bɛ wele ko dormance (se la). A bɛ waatiɲuman de bɛɛ. Ji, nɛnɛ ani hakili (jii) walasa ka kunun ka a juri bɔ. Ni hakili (jii) ka nɛnɛya kosɛbɛ walima a ka janya kosɛbɛ a marali waati la, a bɛ faga ka sa.

4
PARTIE 4 SUR 18 Se ye denw bɛɛ ma san kelen ye
Se ye denw bɛɛ ma san kelen ye

Se ye denw bɛɛ ma san kelen ye

Denw bɛɛ ka san ka ca ni dɔ ye:

  • Dɔw ka kɔrɔya nɔgɔn (san 1-2) i n'a fɔ 'oignon' (layi) walima 'panais' (karɔti jɛ).
  • Dɔw ka kɛnɛya ka ca (san 4-8) i n'a fɔ 'courge' (ŋgoyo), 'tomate' (tomati) walima 'gombo' (gɔn).
⚠️ Kofɔlen: Den min ka kɔrɔ, o ka dɔgɔ ka bi.
5
PARTIE 5 SUR 18 Mun na ka jiidilen kɛ kɔnɔna ka bin?
Mun na ka jiidilen kɛ kɔnɔna ka bin?

Mun na ka jiidilen kɛ kɔnɔna ka bin?

I kana i ka waati, i ka komposti, ani i ka ji bila fɛnɲɛnɛ kan, i ka binw lajɛ! Jiidilen dɔ dɔrɔn b'a to i b'a dɔn fɔlɔ n'i ka binw bɛ bɔ kosɛbɛ walima a tɛ. O de ye jiidilen lajɛlen ye.

6
PARTIE 6 SUR 18 Nafama minnu ka kan ka taa n’i ye ka ji-joli lajɛ
Nafama minnu ka kan ka taa n’i ye ka ji-joli lajɛ

Nafama minnu ka kan ka taa n’i ye ka ji-joli lajɛ

Walasa k’i ka ji-joli lajɛ, i ka kan ka taa ni ninnu ye:

  • Ji-joli tan (walima ji-joli mugan walasa ka a dɔn kosɛbɛ)
  • Fasira jɛlen dɔ walima fani dɔ
  • Tasuma dɔ walima kɔnɔkɔnɔ dɔ
  • Ji jɛlen dɔ ka a nɔgɔya
7
PARTIE 7 SUR 18 Togo 1nan: Nàjɛw sigi duguma min bɛ jii la
Togo 1nan: Nàjɛw sigi duguma min bɛ jii la

Togo 1nan: Nàjɛw sigi duguma min bɛ jii la

  1. I ka duguma jii ni jii nɔgɔn tɛ, o kɔfɛ i ka minɛ ka jii bɔ a la: a ka kan ka kɛ jii la kojugu, nka a kana jii bɔ.
  2. I ka duguma sigi taasi kɔnɔ.
  3. I ka i ka nàjɛ tan sigi duguma cɛmancɛ dɔ kan, u kana nɔgɔn kan.
8
PARTIE 8 SUR 18 Étape 2 : Couvrir et placer à l'ombre tiède
Étape 2 : Couvrir et placer à l'ombre tiède

Étape 2 : Couvrir et placer à l'ombre tiède

  1. Repliez l'autre moitié du tissu par-dessus les graines.
  2. Placez l'assiette à l'ombre, dans un endroit tiède et aéré de la maison.
  3. Vérifiez chaque jour : le tissu doit toujours rester humide. Rajoutez quelques gouttes d'eau si nécessaire.
9
PARTIE 9 SUR 18 Lamaɲini 3nan: Nɛgɛn-denw jate minnu bɛ gɛnɛ
Lamaɲini 3nan: Nɛgɛn-denw jate minnu bɛ gɛnɛ

Lamaɲini 3nan: Nɛgɛn-denw jate minnu bɛ gɛnɛ

Kalo 4 fo 8 kɔfɛ (yɔrɔ dɔw la, a bɛ kɛ kalo 4 fo 8 kɔfɛ), i bɛ nɛgɛn-denw jate minnu bɛ gɛnɛ. I bɛ fani yɛlɛ ani ka nɛgɛn-denw jate minnu bɛ gɛnɛ.

  • Nɛgɛn-den 8 fo 10 bɛ gɛnɛ nɛgɛn-den 10 kan: O ka bon kosɛbɛ! I ka nɛgɛn-denw ka fanga ka bon ✅.
  • Nɛgɛn-den 5 fo 7 bɛ gɛnɛ nɛgɛn-den 10 kan: O ka cɛmancɛ. I ka nɛgɛn-denw fɛn dɔgɔ dɔgɔ dɔgɔ dɔgɔ ⚠️.
  • Nɛgɛn-den 5 ma gɛnɛ: Nɛgɛn-denw ka fanga ka dɔgɔ, i kana u fɛn ❌.
10
PARTIE 10 SUR 18 Sěnɛnɛ ka juguba saba minnu bɛ a faga
Sěnɛnɛ ka juguba saba minnu bɛ a faga

Sěnɛnɛ ka juguba saba minnu bɛ a faga

Ni tile bɛ jɛ, juguba saba bɛ sěnɛnɛ tiɲɛ joona:

  1. Fɛnɛnɛ ka nɔgɔn (humidité de l'air): O bɛ sěnɛnɛ lakana walima a ka nɔgɔn.
  2. Tile jɛlenba (forte chaleur): O bɛ sěnɛnɛ ka dumuni bɔ a la.
  3. Sěnɛnɛ-kɔnɔnɔ ni fɛnɛnɛ-kɔnɔnɔ dɔgɔmanw (charançons et petits insectes): U bɛ sěnɛnɛ ka golo bɔ, ka sěnɛnɛ dɔgɔman dumu.
11
PARTIE 11 SUR 18 La règle d'or : sécher avant de stocker
La règle d'or : sécher avant de stocker

La règle d'or : sécher avant de stocker

Ne mettez JAMAIS une graine encore humide dans un récipient fermé !

Faites sécher vos graines à l'ombre, dans un endroit très aéré, sur une moustiquaire, une natte ou un tissu.

Pour savoir si une graine est assez sèche : essayez de la rayer avec l'ongle. Si elle ne marque pas, elle est prête !

12
PARTIE 12 SUR 18 Baara ni yɔrɔw ye minnu dabali ka fiyen
Baara ni yɔrɔw ye minnu dabali ka fiyen

Baara ni yɔrɔw ye minnu dabali ka fiyen

Ka nɛnɛ-fɛɛrɛ dabali, i ka baara ni yɔrɔw ye minnu dabali ka fiyen:

  • Vɛri-bɔgɔw minnu dabali ka fiyen kosɛbɛ walima minnu dabali ye nɛgɛ ye ✅
  • Plastiki-bɔtili walima bidɔn minnu ka fiyen kosɛbɛ ✅
  • Kɔnɔw walima jɔrɔw minnu dabali ka fiyen kosɛbɛ ani u dabali ka fiyen ni dugukolo walima siri ye ✅
13
PARTIE 13 SUR 18 Sɛgɛw gɛn ni buzu ye
Sɛgɛw gɛn ni buzu ye

Sɛgɛw gɛn ni buzu ye

Walasa i ka nɛgɛnniw lakana ni sɛgɛw ye, n'i ma farikoloɲɛnajɛ kemikaliw fana kɛ:

Ta buzu nɔgɔnba min bɛ bɔ jiri la, min bɛ kɛ lafiya la, ka o nɔgɔnba jɔnya ka diɲɛ kosɛbɛ.

Ka buzu kɔnɔntɔn kelen ni nɛgɛnni kɔnɔntɔn naani fara ɲɔgɔn kan i ka bolonɔ la.

Buzu wulilen fitinin bɛ sɛgɛ fitininw faga ani k'u ja.

14
PARTIE 14 SUR 18 Nim yiri cɛnfɛn, fɛn bɛ fɛnɲɛgɛnniw gɛn
Nim yiri cɛnfɛn, fɛn bɛ fɛnɲɛgɛnniw gɛn

Nim yiri cɛnfɛn, fɛn bɛ fɛnɲɛgɛnniw gɛn

I bɛ se ka nim yiri cɛnfɛn in fana lajɛ, min bɛ wele ko nim.

  1. Nim yiri cɛnfɛn cɛnmanw janjan yɛlɛma kɔnɔ.
  2. Cɛnfɛn janjanw wosowoso ka u fili i ka nɛgɛnniw kan, i ka fɛn maralenw kɔnɔ.

U ka sankaranin bɛ fɛnɲɛgɛnniw gɛn ka i ka fɛn maralenw lakana ka nɔgɔn.

15
PARTIE 15 SUR 18 Yɔrɔ juman na i ka sènɛnko-nafa-jiginnaw ka sigi so kɔnɔ?
Yɔrɔ juman na i ka sènɛnko-nafa-jiginnaw ka sigi so kɔnɔ?

Yɔrɔ juman na i ka sènɛnko-nafa-jiginnaw ka sigi so kɔnɔ?

I ka sènɛnko-nafa-jiginnaw sigi so kɔnɔ yɔrɔ min ka nɛnɛ ani ka dibi ka ca:

  • I ka jiginnaw sigi sanfɛ, taabolo kan (ka bɔ duguma nɛnɛman na ani gyɛnɛw fɛ).
  • I ka ɲɛ ka tɔnɔ-juru jamanaw ni sigida-tasumaw lamini.
  • I kana i ka sènɛnko-nafa-jiginnaw to tile la abada.
16
PARTIE 16 SUR 18 Ira si se ye jiidila!
Ira si se ye jiidila!

Ira si se ye jiidila!

Se min t'a tɔgɔ dɔn, o ye se tununna ye.

Kɔnɔntɔn o kɔnɔntɔn kan, walima saki o saki kɔnɔ, i ka sɛbɛn ni marikɛri ye walima i ka gafe kankan kɔnɔ, ka sɛbɛn minnu bɛɛ jira:

  • Fɛnɲɛnɛ tɔgɔ yɛlɛma ani a bɛnkan
  • Yɔrɔ min na i ye se bɔ (i ka dugu walima i ka foroba)
  • Se bɔli kalo ani san
17
PARTIE 17 SUR 18 Aw ka jiɲɛw fɔlɔfɔlɔ walasa u ka to ka fanga la
Aw ka jiɲɛw fɔlɔfɔlɔ walasa u ka to ka fanga la

Aw ka jiɲɛw fɔlɔfɔlɔ walasa u ka to ka fanga la

Jiɲɛw lakana fɔlɔfɔlɔ, o ye k'u to ka ɲɛ! Aw ka aw ka jiɲɛ kɔrɔw fɔlɔfɔlɔ san o san walima san fila o san fila. Ni jiɲɛw bɛ ɲɛ kɛɲɛ kan, u bɛ sabati ni jamana nɔgɔya ye, ni tile-joli ye, ani ni bana ye aw ka yɔrɔ la.

18
PARTIE 18 SUR 18 Ayiwa ! I ye nɛgɛn kɔfɛ siratigɛ dɔn.
Ayiwa ! I ye nɛgɛn kɔfɛ siratigɛ dɔn.

Ayiwa ! I ye nɛgɛn kɔfɛ siratigɛ dɔn.

Ayiwa ! Sisan, i ye i ka purunɛgɛ fɔlɔ mara dɔn:

✅ I ye nɛgɛn kɔnɔ kɛnɛya dɔn.

✅ I ye nɛgɛn kɛnɛya lajɛ dɔn ka fɔ ka sa.

✅ I ye nɛgɛn kɔnɔ ji ni yiridenw gɛn dɔn ni buguri ni nimuru ye.

Laban dɔ: Kalo denw dɔnniya ka fɔ ka kɔnɔnɔw bali!